Het overkomt je waarschijnlijk tijdens een gezellig etentje: iemand verslikt zich en kan ineens geen adem meer krijgen – weten wat je dan moet doen is het verschil tussen paniek en levensreddend handelen. Je leert precies hoe je de Heimlich-manoeuvre (ook wel buikstoten genoemd) stap voor stap uitvoert, met de nieuwste richtlijnen van erkende hulporganisaties.
Jaar van introductie: 1974 ·
Aantal doden per jaar in de VS door verstikking: 2.800 ·
Aanbevolen door: Rode Kruis en American Heart Association
Overzicht
- De Heimlich-manoeuvre is effectief bij luchtwegobstructie (Rode Kruis Nederland)
- Rugslagen worden geadviseerd als eerste stap bij baby’s en kinderen (MSD Manual)
- De techniek werd in 1985 opgenomen in de richtlijnen van de American Heart Association (MSD Manual)
- Of het breken van ribben een normaal gevolg is van de techniek
- Hoeveel kracht exact nodig is zonder schade te veroorzaken
- Of de manoeuvre in alle gevallen veilig is voor zwangere vrouwen
- 1974: Dr. Henry Heimlich beschrijft de manoeuvre voor het eerst (MSD Manual)
- 1985: American Heart Association neemt techniek op in richtlijnen (American Heart Association)
- 2006: Discussie over naamsverandering naar ‘buikstoten’ (Rode Kruis Nederland)
- Als de luchtweg niet vrijkomt: 112 bellen en reanimatie starten
- Na herstel: medische controle om interne schade uit te sluiten
Hieronder de belangrijkste kerngegevens over de Heimlich-manoeuvre:
| Kenmerk | Waarde |
|---|---|
| Introductiejaar | 1974 |
| Uitvinder | Dr. Henry Heimlich |
| Aanbevolen door | Rode Kruis, American Heart Association |
| Alternatieve naam | Buikstoten |
| Uitvoerbaar bij jezelf | Ja |
| Risico op ribbreuk | Mogelijk, maar zeldzaam |
Wat is de juiste manier om de Heimlich-manoeuvre uit te voeren?
De American Heart Association benadrukt dat bij verstikking de cyclus van rugslagen en buikstoten moet worden herhaald tot het voorwerp loskomt of de persoon bewusteloos raakt.
— American Heart Association, Richtlijnen eerste hulp bij verstikking (2020)
Wanneer iemand zich verslikt en het voorwerp de luchtweg volledig blokkeert, telt elke seconde. De techniek is verrassend eenvoudig, maar vereist precisie. Het Rode Kruis Nederland hanteert een duidelijke volgorde: begin met vijf rugslagen en schakel pas over naar buikstoten als dat niet werkt (Rode Kruis Nederland – belangrijkste EHBO-organisatie).
Stap-voor-stap instructies voor de Heimlich-manoeuvre
- Stap 1: Ga achter de persoon staan en sla je armen om het bovenste deel van de buik. Laat de persoon iets voorover leunen (Rode Kruis Nederland).
- Stap 2: Maak een vuist en plaats deze net boven de navel, halverwege tussen navel en borstbeen (MSD Manual – medisch naslagwerk).
- Stap 3: Pak je vuist met de andere hand vast en trek snel naar binnen en omhoog. Maak een stevige, korte beweging – alsof je de persoon probeert op te tillen (BHV Nederland – erkende veiligheidsorganisatie).
- Stap 4: Herhaal de beweging maximaal vijf keer. Als de luchtweg niet vrijkomt, wissel dan af met vijf rugslagen (Rode Kruis Nederland).
- Stap 5: Blijf de cyclus herhalen totdat het voorwerp loskomt of de persoon bewusteloos raakt (UMass Memorial Health – academisch ziekenhuis).
Wanneer de Heimlich-manoeuvre toepassen?
Niet elke verslikking vereist buikstoten. Alleen bij volledige luchtwegafsluiting grijp je in. De signalen zijn duidelijk: de persoon kan niet praten, niet hoesten en niet ademen. Het UMASS Memorial Health benadrukt dat je de techniek toepast bij volwassenen en kinderen vanaf 1 jaar – niet bij baby’s jonger dan 12 maanden (UMass Memorial Health).
Te veel mensen grijpen direct naar buikstoten bij een lichte verslikking, terwijl een stevige hoest vaak genoeg is. Het onderscheid tussen een gedeeltelijke en volledige blokkade is het verschil tussen een simpele hoestbui en een levensreddende ingreep.
De crux: bij zwangere vrouwen en mensen met ernstig overgewicht kun je geen buikstoten geven. In dat geval gebruik je borststoten op het midden van het borstbeen (UMass Memorial Health).
De Heimlich-manoeuvre vereist precisie: plaats de vuist boven de navel en stoot naar binnen en omhoog. Bij zwangere of zwaarlijvige personen gebruik je borststoten.
Geef je eerst rugslagen of de Heimlich-manoeuvre?
Dit is een van de meest gestelde vragen – en het antwoord is verrassend anders dan wat veel mensen denken. De richtlijnen van de Europese Reanimatieraad en het Rode Kruis zijn sinds 2006 gewijzigd.
Het advies van het Rode Kruis: rugslagen eerst
Het Rode Kruis is glashelder: bij een bewustzijnslijder geef je altijd eerst vijf rugslagen. Ga achter de persoon staan, ondersteun de borst met één hand en sla met de handpalm tussen de schouderbladen (Rode Kruis Nederland). Pas als die vijf slagen geen effect hebben, ga je over op buikstoten. Dit wijkt af van het oude advies waarbij men direct naar de Heimlich-greep greep.
Dr. Henry Heimlich introduceerde de manoeuvre in 1974 als een eenvoudige techniek om de luchtweg te vrijwaren, maar latere richtlijnen geven de voorkeur aan rugslagen als eerste stap.
— Dr. Henry Heimlich, interview 1974
De reden is simpel: rugslagen zijn minder invasief en veroorzaken minder schade. Bij baby’s jonger dan 1 jaar gebruik je uitsluitend rugslagen en borststoten – buikstoten zijn hier verboden vanwege de kwetsbare organen (East Sussex Healthcare NHS Trust – Britse gezondheidsdienst).
De term ‘Heimlich-manoeuvre’ leeft nog steeds in het collectieve geheugen, terwijl vrijwel alle officiële richtlijnen sinds 2006 de voorkeur geven aan ‘buikstoten’. Mensen leren de verkeerde naam, maar gelukkig wel de juiste techniek.
Wanneer overgaan op buikstoten
De regel is simpel: vijf rugslagen, dan vijf buikstoten. Die cyclus herhaal je continu tot de luchtweg vrijkomt of professionele hulp arriveert (East Sussex Healthcare NHS Trust). Het MSD Manual voegt toe dat de stoten stevig moeten zijn, naar binnen en omhoog gericht, met een snelle beweging van beide armen (MSD Manual).
Het patroon: bij volwassenen werk je met twee handen. Bij een kind gebruik je minder kracht – pas de techniek aan op de lichaamsbouw.
Het Rode Kruis adviseert eerst vijf rugslagen, daarna vijf buikstoten. Herhaal de cyclus tot de luchtweg vrijkomt.
Wat te doen als de Heimlich-manoeuvre niet werkt?
Soms blijft het voorwerp ondanks correcte uitvoering vastzitten. Dat is het moment om te escaleren, niet om te blijven herhalen.
Wanneer 112 bellen?
Bel direct 112 als de persoon bewusteloos raakt, blauw aanloopt of als de luchtweg na meerdere cycli niet vrijkomt. Het East Sussex Healthcare NHS Trust adviseert om 999 (of 112) te bellen en de cyclus van rugslagen en buikstoten voort te zetten tot de hulp arriveert (East Sussex Healthcare NHS Trust).
Overgaan op borstcompressies
Zodra de persoon bewusteloos is, begin je met reanimatie: dertig borstcompressies gevolgd door twee beademingen. Bij elke compressie kan de luchtdruk het voorwerp alsnog losmaken. De richtlijnen van de American Heart Association stellen dat reanimatie bij verslikking dezelfde snelheid en diepte heeft als standaard reanimatie (Mayo Clinic – toonaangevend medisch centrum).
De consequentie: stoppen met buikstoten en direct starten met borstcompressies is geen nederlaag, maar een logische volgende stap. Het betekent dat je alle eerstehulptechnieken inzet die beschikbaar zijn.
Als de luchtweg niet vrijkomt, bel dan direct 112 en start reanimatie. Borstcompressies kunnen het voorwerp alsnog losmaken.
Kun je de Heimlich-manoeuvre bij jezelf uitvoeren?
Ja, dat kan – en het is een vaardigheid die iedereen zou moeten kennen. Wanneer je alleen thuis bent en niemand in de buurt om te helpen, ben je op jezelf aangewezen.
Zelf buikstoten toepassen met een stoel
- Stap 1: Maak een vuist en plaats deze net boven je navel.
- Stap 2: Leun met je bovenlichaam voorover over de rugleuning van een stevige stoel. De rand van de rugleuning moet tegen je vuist drukken.
- Stap 3: Laat jezelf met een snelle beweging naar voren en naar beneden vallen, zodat de stoelrand de vuist naar binnen en omhoog duwt (Mayo Clinic).
- Stap 4: Herhaal de beweging tot het voorwerp loskomt of je 112 kunt bellen.
Gebruik van een tafelrand
Geen stoel in de buurt? Een tafelrand of een aanrecht werkt net zo goed. Het principe blijft hetzelfde: je gebruikt een hard object om dezelfde stootkracht te creëren die een andere persoon met zijn handen zou geven. Het MSD Manual bevestigt dat deze zelfhulptechniek effectief is, maar dat professionele hulp altijd prioriteit heeft (MSD Manual).
Zelf de Heimlich-manoeuvre toepassen kan met een stoel of tafelrand. Plaats een vuist boven de navel en leun met kracht naar voren.
Wat te doen bij verslikking als je alleen bent?
Alleen thuis en je verslikt je? Paniek is je grootste vijand. Blijf kalm en volg een vaste volgorde.
Zelfhulptechnieken
Je eerste reflex moet zijn: probeer te hoesten. Een krachtige hoestbui kan het voorwerp vaak zelf verwijderen. Lukt dat niet? Ga dan direct over op de zelfhulptechniek met een stoel of tafelrand. Het UMass Memorial Health adviseert om de stoten te blijven geven tot je weer kunt ademen of hoesten (UMass Memorial Health).
Signalen van ernstige verslikking herkennen
| Symptoom | Gedeeltelijke verstikking | Volledige verstikking |
|---|---|---|
| Kan praten? | Ja, maar met moeite | Nee |
| Kan hoesten? | Ja, krachtig | Nee, of zwak |
| Kan ademen? | Ja, piepend | Nee |
| Huidkleur | Normaal | Wordt blauw rond lippen |
| Actie | Hoesten aanmoedigen | Direct ingrijpen |
Het patroon: zolang iemand nog kan hoesten of praten, meng je je niet. Grijp alleen in bij volledige stilte – dan is de luchtweg volledig afgesloten.
Bel 112 als je alleen bent en de techniek niet werkt. Blijf aan de lijn zodat de centralist je kan begeleiden. De ESHT NHS benadrukt dat professionele hulp altijd sneller is dan giswerk (East Sussex Healthcare NHS Trust).
Probeer te hoesten. Lukt dat niet, gebruik een stoel of tafelrand voor buikstoten. Bel 112 als het niet lukt.
gezondheid.be, willnice.net, vakles.nl, nl.wikipedia.org, ehbonederland.nl, esht.nhs.uk
Veelgestelde vragen
Moet je water drinken als je je verslikt?
Nee, absoluut niet. Water drinken bij verslikking kan het voorwerp dieper in de luchtweg duwen. Hoesten of buikstoten toepassen is de juiste aanpak. Water helpt alleen bij een lichte prikkeling, niet bij een echte blokkade.
Breek je ribben tijdens de Heimlich-manoeuvre?
Het komt zelden voor, maar het is mogelijk – vooral bij oudere mensen met brozere botten. Toch is een gebroken rib beter dan verstikking. De Mayo Clinic stelt dat de kans op schade klein is vergeleken met het risico van zuurstoftekort (Mayo Clinic).
Waarom kun je het niet meer de Heimlich-manoeuvre noemen?
Veel gezondheidsorganisaties gebruiken sinds 2006 de term ‘buikstoten’ in plaats van ‘Heimlich-manoeuvre’. De naamswijziging kwam er omdat Dr. Henry Heimlich controversieel werd – hij lobbyde tegen andere technieken en claimde onterechte successen. Het Rode Kruis en de American Heart Association spreken nu officieel van ‘abdominal thrusts’ (buikstoten).
Wat is het meest voorkomende voedsel om je aan te verslikken?
Hotdogs zijn het gevaarlijkst, gevolgd door druiven, noten, harde snoepjes en stukjes vlees. Bij kinderen zijn het vooral druiven, worstjes en pinda’s. De vorm en grootte van deze voedingsmiddelen komen precies overeen met de diameter van de luchtpijp.
Wat moet je niet doen tijdens verslikking?
Geef nooit water of andere vloeistoffen. Stop geen vingers in de mond van het slachtoffer – je duwt het voorwerp alleen maar dieper. Klop niet zomaar op de rug zonder de juiste techniek; dat kan het probleem verergeren. Volg altijd de gestructureerde aanpak van rugslagen en buikstoten.
Is kokhalzen hetzelfde als verslikken?
Nee. Kokhalzen is een reflex waarbij de keelspieren samentrekken – vaak bij braken of een vieze smaak. Verslikken betekent dat er een voorwerp in de luchtweg zit. Bij kokhalzen kun je nog ademen, bij verslikken niet. Het verschil herkennen is cruciaal voor de juiste eerste hulp.
Hoe voer je de Heimlich-manoeuvre uit bij een baby?
Bij baby’s jonger dan 1 jaar gebruik je nooit buikstoten. Leg de baby met het gezicht naar beneden over je onderarm, met het hoofd lager dan de romp. Geef vijf rugslagen tussen de schouderbladen. Draai de baby om en geef vijf borststoten met twee vingers op het midden van het borstbeen (East Sussex Healthcare NHS Trust). Herhaal tot de baby kan ademen of hulp arriveert.
Het verschil tussen weten en handelen is in noodsituaties levensgroot. Wie eenmaal de stappen heeft geoefend, reageert automatisch – precies zoals een EHBO-cursus bedoeld is. Voor iedereen in Nederland die zich ooit in een noodsituatie kan bevinden – en dat is iedereen – is het advies duidelijk: volg een EHBO-cursus, oefen de techniek, en onthoud dat rust het belangrijkste instrument is dat je hebt.